Watergate (4): de verrader?

Een zaterdagnacht begin oktober 1972. Bob Woodward van The Washington Post begeeft zich naar een ondergrondse parkeergarage op 1401 Wilson Boulevard in Rosslyn, Virginia, in de buurt van Washington. Hij is op zijn hoede en wisselt drie keer van taxi. Het laatste stuk loopt hij. In de garage wacht de man die door Watergate beroemd zou worden als "Deep Throat", beroemder misschien nog wel dan de gelijknamige pornofilm uit die tijd.

De mannen spreken lang die nacht. Deep Throat vertelt over FBI-onderzoek naar de "dirty tricks campaign" die door het comité voor herverkiezing van President Nixon is opgezet. Hij noemt John Mitchell en John Ehrlichman, twee van Nixon's naaste medewerkers en vrienden, als betrokkenen bij de financiering van die campagne. Bij Woodward vallen de kwartjes één voor één.

Follow the money

Volgens de overlevering zou Deep Throat die nacht "follow the money" tegen Woodward hebben gezegd. Woodward zelf beaamt echter dat dit niet klopt. (De uitdrukking komt uit de film "All the President's Men".) Uiteindelijk zou het spoor naar het geld leiden tot het aftreden van Nixon. Was Deep Throat een verrader? En wie was hij? En waarom werd hij dè informant die Woodward en Bernstein verder hielp?

FBI'er in hart en nieren

Deep Throat was Mark Felt, de tweede man van de FBI, die na het overlijden in mei 1972 van zijn legendarische baas J. Edgar Hoover te maken kreeg met diens opvolger L. Patrick Gray, een marionet van de regering Nixon. Vanaf het begin van diens presidentschap maakten de mannen van Nixon er een gewoonte van de FBI naar hun hand te willen zetten. De dominante Hoover kon hier weerstand tegen bieden, maar Gray niet: hij bleek later zelfs Watergate-documenten te hebben vernietigd en moest in april 1973 aftreden. Felt voelde het als zijn plicht de FBI te beschermen tegen de duistere praktijken van Nixon c.s. en daarom hielp hij Bob Woodward aan informatie. Woodward garandeerde hem levenslange anonimiteit en de weinige mensen die wisten wie Deep Throat was hielden woord.

Informant

Woodward en Felt hadden elkaar eind jaren zestig bij toeval leren kennen tijdens een beider bezoek aan het Witte Huis. Ze ontmoetten elkaar met enige regelmaat en Felt hielp Woodward soms bij diens journalistieke werk. Toen de Watergate-affaire losbarstte manoeuvreerde Felt steeds omzichtiger, zeker nadat Woodward en Bernstein eind oktober 1972 een stevige uitglijder maakten met hun berichtgeving (zie het artikel over het duo op deze site). Na Felt's pensionering in juni 1973, raakte hij op de achtergrond. Zo nu en dan doken in de pers weer verhalen op dat hij Deep Throat was, maar hij wist alle beschuldigingen te omzeilen, zelfs toen hij tijdens een verhoor in een andere zaak door een advocaat bijna werd ontmaskerd. Hij beschouwde zichzelf niet als verrader en de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ook zónder hem de onderste steen over Watergate boven was gekomen.

Voor de rechter

In 1980 werden Felt en andere (ex-)FBI'ers voor de rechtbank gedaagd omdat ze begin jaren zeventig de rechten zouden hebben geschonden van de leden van een anarchistische, aanslagen plegende groepering met de duistere naam The Weathermen. Ex-president Nixon werd als getuige opgeroepen om te verklaren dat hij opdracht had gegeven tot illegaal afluisteren, waarbij hij op de hem typerendende wijze Felt ontsloeg van verantwoordelijkheid, omdat "what would otherwise be unlawful or illegal becomes legal" als de president het goedkeurt...Felt werd veroordeeld tot een geringe geldboete: de man aan wiens val hij had bijgedragen had vóór hem gepleit. Later werd Felt door President Reagan gepardonneerd. Nixon heeft wel vermoed dat Felt de informant Deep Throat was, maar hij heeft het nooit zeker geweten. Maar ook al had hij het geweten, dan nog zou hij vóór Felt hebben gepleit: hij was een man van principes.

En daarna?

In de tweede helft van de jaren zeventig had Woodward het contact met Felt verloren. Begin deze eeuw ging hij naar hem op zoek, omdat ook hij nooit een antwoord had gehad op de vraag waarom Felt had gedaan wat hij had gedaan. Hij sprak verschillende keren met de dementerende Felt, maar deze wist zich nog maar weinig te herinneren van de turbulente jaren van Watergate. In 2005 kwam Felt "uit de kast" en kort daarna publiceerde Woodward zijn boek The Secret Man, dat hij al twintig jaar in zijn hoofd had. Nu Felt er zelf voor was uitgekomen, konden hij en Bernstein bevestigen dat Felt Deep Throat was geweest.

Mark Felt overleed in december 2008 op 95-jarige leeftijd. Zijn naam zal vergeten worden, maar zijn bijnaam nooit.